prawo

Przesłanki stosowania warunkowego przedterminowego zwolnienia w świetle uchwały SN z 26 kwietnia 2017 r., I KZP 2/17

O instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia wie każdy skazany, a bardzo wielu liczy, iż zostanie ona wobec niego zastosowana. Zgodnie z art. 77 § 1 k.k. można z niej skorzystać gdy postawa, właściwości i warunki osobiste, okoliczności popełnienia przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu i w czasie odbywania kary uzasadniają przekonanie, że skazany po zwolnieniu będzie stosował się do orzeczonego środka karnego lub zabezpieczającego i przestrzegał porządku prawnego, w szczególności nie popełni ponownie przestępstwa. Znając treść cytowanego przepisu skazani czynią starania by ich zachowanie w jak najwyższym stopniu mogło uzasadniać przyjęcie wobec nich tzw. pozytywnej prognozy kryminologicznej. Choć bazując na treści art. 77 § 1 k.k. przekonanie sądu o jej występowaniu wydaje się być decydujące, w rzeczywistości niektóre składy orzekające pozytywne rozstrzygnięcie warunkowały jeszcze wykazaniem, że zastosowanie instytucji nie stoi w sprzeczności z dyrektywami określonymi w art. 53, 54 § 1 i 55 k.k. Wymagały zatem by przedterminowe zwolnienie nie stało na przeszkodzie nie tylko osiągnięciu celów prewencji indywidulanej, ale również i ogólnej. Konsekwentnie przyczyną odmowy czyniły sprzeczność zwolnienia ze społecznym poczuciem sprawiedliwości czy też okoliczność, że nie kształtowało należycie tożsamości prawnej społeczeństwa. Swoje stanowisko uzasadniały różnorakimi argumentami, przy czym najsilniejszym jak się wydaje było spostrzeżenie, że wyeliminowanie dyspozycji art. 53-55 k.k z procesu decyzyjnego prowadzić mogłoby do zbyt dalekiej interwencji w prawomocny wyrok oraz niweczenia celów które miał osiągnąć. Rzeczywiście bowiem nietrudno wyobrazić sobie sytuację, w której do tego dojdzie. Załóżmy, że orzekając o karze sąd zdecyduje się na wymierzenie kary surowszej niż byłaby wystarczająca z perspektywy wychowania sprawcy i powstrzymania go od powrotu do przestępstwa, co umotywuje względami prewencji ogólnej. Zamiast orzec 2 lata pozbawienia wolności, nakazuje izolować sprawcę przez całe 4. Mając na uwadze treść art. 78 § 1 k.k. skazany wystąpić może po 2 latach o warunkowe przedterminowe zwolnienie. Zakładając, że nie zmieniły się okoliczności i 2 lata były wystarczające by osiągnąć cele prewencji indywidualnej, opierając się wyłącznie na przesłankach art. 77 k.k., zwolnienie skazanego należałoby uznać za uzasadnione. Nie sposób jednak nie dostrzec, że tym samym uniemożliwione zostałoby osiągnięcie tych celów kary, które zgodnie z treścią art. 53 k.k. zmusiły sąd do jej zaostrzenia. Od tego spostrzeżenia tylko krok już do obwieszczenia niespójności w systemie prawa, który stanowczo nakazuje dążyć do osiągnięcia celów prewencji ogólnej na etapie wymiaru kary, lecz jednocześnie wprowadza na etapie jej wykonania instrumenty mogące cele te efektywnie niweczyć.

Powyższe podejście nie było bynajmniej jedynym reprezentowanym w orzecznictwie sądów powszechnych. Konkurowała z nim perspektywa odmienna, wedle której przesłanki ogólnoprewencyjne nie mogą być brane pod uwagę przy ocenie zasadności udzielenia warunkowego przedterminowego zwolnienia. Wzięcie ich pod uwagę stanowiłoby obrazę art. 77 § 1 k.k. Ta niespójność orzecznictwa stała się dla Rzecznika Praw Obywatelskich przyczynkiem by wystąpić do Sądu Najwyższego z wnioskiem o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego sprowadzającego się właśnie do kontrowersji, które ze stanowisk należy zaaprobować.

Sąd Najwyższy uznał, iż zachodzą przesłanki by podjąć uchwałę rozstrzygającą zasygnalizowane rozbieżności w wykładni przepisów odnoszących się do warunkowego przedterminowego zwolnienia. W 7 osobowym składzie przychylił się do opinii wyrażonej we wniosku, uznając, że o zwolnieniu decydować mogą wyłącznie względy prewencji indywidulanej wskazane w art. 77 § 1 k.k. Argumentując odwołał się do pewnych racji natury językowej i systemowej, jednak najwyższą jak się zdaje wagę przyłożył do treści uzasadnienia rządowego projektu Kodeksu Karnego z 1997 r. w którym to opisując instytucję warunkowego zwolnienia explicite stwierdzono, że „Kodeks z 1997 r. znosi warunek spełnienia celów związanych z prewencją generalną”. Zgodnie zatem z zamysłem projektodawców, oraz jak należy przypuszczać ustawodawcy, skrócenie okresu wykonywania kary opierać się powinno wyłącznie na okolicznościach związanych z osobą skazanego określonych w art. 77 § 1 k.k.

Powzięta uchwała powinna być z całą pewnością optymistycznie przyjęta przez tych wszystkich osadzonych w zakładach karnych, którzy starają się swym zachowaniem nie pozostawić złudzeń, że poprawcze cele kary zostały wobec nich spełnione. Jeżeli bowiem im się to uda, znacząco zwiększą swoje szanse na wcześniejszy powrót do społeczeństwa.


Dodaj komentarz

Proszę wpisać wynik działania: *