Browse Tag

prawo cywilne

Dopuszczalność dowodu z nagrań w postępowaniu cywilnym

W dniu 8 września 2016 roku weszła w życie nowelizacja kodeksu postępowania cywilnego zakładająca zmiany dotyczące postępowania dowodowego. Zmianie uległa między innymi treść przepisu art. 308 kpc., odnoszącego się do dowodu z nagrań. Przepis art. 308 kpc. w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie nowelizacji dopuszczał możliwość przeprowadzenia przez sąd dowodu m.in. z filmu, telewizji, płyt lub taśm dźwiękowych, czy też innych przyrządów utrwalających lub przenoszących obraz lub dźwięk. Kolejno, w brzmieniu nadanym nowelizacją z września 2016 roku, wprowadzono możliwość przeprowadzenia przez sądu dowodu z dokumentów – innych aniżeli te, które w sposób jednoznaczny umożliwiają zidentyfikowanie ich wystawców, o których mowa w treści przepisu art. 2431 kpc., zawierających w szczególności zapis obrazu, dźwięku lub obrazu i dźwięku. Wprowadzona zmiana w praktyce oznacza możliwość posłużenia się w toku postępowania dowodowego dowodem z nagrań, do którego to należy dołączyć pisemny zapisu utrwalonego dźwięku.

Bez względu na wprowadzone w treści przepisu art. 308 kpc zmiany, w doktrynie postępowania cywilnego w dalszym ciągu zgodnie podnosi się, że dowody z urządzeń utrwalających albo przenoszących obraz lub dźwięk mają charakter pośredni, wtórny, co prowadzi do wniosku, że zawarte w nich informacje – co do zasady – nie mogą zastępować tzw. „tradycyjnych” środków dowodowych, a ocena ich wiarygodności winna być dokonywana dopiero po uprzednim skonfrontowaniu ich prawdziwości przy wykorzystaniu tradycyjnych środków dowodowych, tj. przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, czy też przesłuchania stron w nich uczestniczących.

Najistotniejsza rozbieżność, jaka powstała na tle rozważań odnoszących się do kwestii dopuszczalności dowodu z nagrań dotyczy sytuacji, w której to mamy do czynienia z brakiem wiedzy i zgody osoby nagrywanej na dokonywanie zapisu rozmowy i jej dalsze wykorzystanie w toku prowadzonego postępowania cywilnego. Znaczna część przedstawicieli doktryny procesu cywilnego, a także orzecznictwa stoi na stanowisku, zgodnie z którym wykorzystywanie tego rodzaju dowodów w procesie jest niedopuszczalne, bowiem godzi zarówno w Konstytucyjną zasadę swobody i komunikowania się wyrażoną w treści przepisu art. 49, jak również narusza dobra osobiste osób nagrywanych, co może skutkować wytoczeniem powództwa o ochronę dóbr osobistych na podstawie art. 23 kodeksu cywilnego ( por. wyrok SA w Poznaniu z dnia 10 stycznia 2008 roku, I ACa 1057/07, LEX nr 466434, czy też wyrok SA w Warszawie z dnia 18 marca 2010 r. I ACa 10/10, LEX nr 1120049 ).

Z kolei przeciwstawne stanowisko prezentuje w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy, który dopuszcza możliwość wykorzystania w procesie cywilnym dowodu z nagrań prywatnych rozmów, jeżeli dowód ten – a w szczególności jego autentyczność – nie zostanie w toku sprawy zakwestionowana. Wówczas, zdaniem Sądu Najwyższego, brak podstaw do całkowitej dyskwalifikacji tego rodzaju dowodu, nawet jeżeli nagrań tych dokonano bez wiedzy osoby nagrywanej ( zob. Wyrok SN z dnia 25 kwietnia 2003 roku, I CKN 94/01, LEX nr 80244).

Pomimo, iż problematyka dopuszczenia przez sąd dowodu z nagrań budzi poważne wątpliwości, w szczególności są to wątpliwości natury etycznej, to jednak wydaje się, że na gruncie postępowania cywilnego nie sposób jednoznacznie wskazać podstawy dyskwalifikacji dowodu z nagrań, którego dokonywano bez wiedzy osoby nagrywanej. Wydaje się zatem, że o ile dowód ten może przyczynić się do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy, a w toku postępowania nie zostanie on przez stronę skutecznie zakwestionowany, o tyle winien on stanowić materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, który to w dalszej kolejności poddany zostanie sędziowskiej ocenie.

Reasumując, warto również zauważyć, że na gruncie postępowania cywilnego obowiązuje zasada swobodnej oceny dowodów, którą statuuje przepis art. 233 k.p.c. W świetle przywołanego przepisu sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Podkreślenia wymaga zatem fakt, iż dopuszczenie dowodu do postępowania cywilnego, w tym dowodu z nagrań, nie oznacza jeszcze, że sąd uznał go za wiarygodny, bowiem oceny wiarygodności poszczególnych dowodów przeprowadzonych w toku postępowania sąd dokonuje dopiero po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym biorąc pod uwagę całokształt okoliczności materiału dowodowego zebranego w sprawie.